Święty Jerzy – patron wiosny, rolników i rycerzy  

Jednym z bohaterów ludowej tradycji był święty Jerzy, którego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 23 kwietnia. Postać tego świętego należy do najbardziej rozpoznawalnych w tradycji chrześcijańskiej.

Według przekazów święty Jerzy żył na przełomie III i IV wieku, pochodził z Kapadocji, tereny dzisiejszej Turcji. Był rzymskim legionistą, prawdopodobnie wysokim rangą oficerem armii. Poniósł śmierć męczeńską podczas prześladowań chrześcijan za panowania cesarza Dioklecjana około 303 roku.

Postać świętego Jerzego otacza wiele legend. Najbardziej znana z nich i najmocniej przemawiająca do ludowej wyobraźni opowiada o jego walce ze smokiem. Opowieść ta powstała w XII wieku i mówi o bestii terroryzującej mieszkańców kraju syryjsko-fenickiego. Smok domagał się ofiar z dziewic i młodzieńców, a przerażona ludność zmuszona była oddawać mu kolejne osoby na pożarcie. Gdy los padł na królewską córkę, zrozpaczony władca szukał pomocy u najdzielniejszych rycerzy. Wszyscy jednak ginęli, obezwładnieni śmiercionośnym oddechem bestii. W chwili, gdy księżniczka miała zostać oddana smokowi, przybył święty Jerzy. Usłyszawszy o tragedii mieszkańców, postanowił uwolnić kraj od potwora. Ubrany w zbroję, dosiadł białego rumaka, opuścił przyłbicę i z kopią w dłoni ruszył do walki. Dokonał tego, czego nie udało się żadnemu innemu rycerzowi i pokonał smoka. Został uznany za patrona rycerzy i żołnierzy.

Tradycja kultu świętego Jerzego sięga początków V stulecia, a od IX wieku stał się on powszechny w całym świecie chrześcijańskim. W Polsce dzień ten obchodzono bardzo uroczyście, ponieważ jego symbolikę wiązano z budzącą się do życia przyrodą. Oczekiwano upragnionej wiosny, a zieleń pól dawała nadzieję na obfite plony i dostatek dla ludzi oraz zwierząt. Nie bez powodu mówiono:

„Na święty Jerzy trawa się pierzy”

oraz

„Kiedy Jerzy schowa wronę w życie, będzie zboża obficie”.

Imię Jerzy wywodzi się z języka greckiego i oznacza „pracownika roli”. Nieprzypadkowo więc jego święto od wieków łączono z uprawą ziemi i rozpoczęciem najważniejszych prac gospodarskich. W wielu miejscach do dziś organizuje się błogosławienie pól, zwierząt czy maszyn rolniczych.

Ewa D. Rutkowska-Wilbik

Literatura

Fisher, Adam, (1926), Lud Polski, wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów.

Frankowski Eugeniusz, (1928), Kalendarz obrzędowy ludu polskiego, wyd. nasza Księgarnia, Warszawa.

Janota Eugeniusz, (1978), Lud i jego zwyczaje: zwyczaje świąteczne, druk. Wł. Łozieńskiego, Lwów.

Ogrodowska Barbara, (2001), Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce, wyd. Verbinum, Warszawa.

System muzealny Muza; www.muza.mobilems.pl ;MWM/E 11677;fot. Muzeum Wsi Mazowieckiej w SierpcuObraz „Św.Jerzy walczący ze smokiem”, Pielech, Stanisław