ŚWIĘTY MIKOŁAJ

Św. Mikołaj urodził się w mieście Patara, żył na przełomie III i IV wieku, zmarł 6 grudnia około 342 roku. Pochodził z pobożnej i bogatej rodziny. W młodym wieku został biskupem Miry stolicy Licji (obecnie Turcja). Był znany z hojności, rozdawał potrzebującym jałmużnę, a czasem pod osłoną nocy zostawiał biednym pod drzwiami pakunki z pieniędzmi. Istnieje wiele legend opowiadających o jego dobroci i pomocy[1].

W Polsce tradycja obdarowywania się prezentami na 6 grudnia przybyła z Niemiec i upowszechniła się w XIX wieku[2]. W tym dniu dzieci dostawały drobne podarki, jak głosi przysłowie: „Na świętego Mikołaja czeka dzieciąt cała zgraja: da posłusznym ciasteczko, złych pokropi rózeczką”.

Św. Mikołaj jest patronem literatów, więźniów, żeglarzy, panien bez posagu, pasterzy, a także chroni przed wilkami, piorunami, sztormami i wysokimi falami morskimi.  Ludność wiejska wierzyła, że 6 grudnia wilki zbierają się i prowadzą dyskusję dotyczącą podziału zdobyczy z łowów[3], dlatego w dzień wspomnienia świętego chłopi pościli i zanosili do kościoła dary takie jak „wieńce z lnu i konopi, kładąc na nich jaja kurze i gęsie”[4], aby patron uchroniła ich dobytek przed atakami dzikich zwierząt. Kobiety w ten dzień nie mogły motać przędzy, aby wilki nie nachodziły gospodarstw w ciągu roku[5]. Jedno z podań głosi, że Mikołaj pomógł trzem cnotliwym pannom, które miały być sprzedane do domu publicznego, gdyż ich ojca nie było stać na odpowiedni posag dla nich. Święty obdarował je złotem, dzięki czemu wszystkim dziewczynom udało się wyjść za mąż. Kolejna legenda opowiada, o ocaleniu żeglarzy podczas sztormów, którym patron w nagłych sytuacjach pośpieszał z pomocą i chronił przed niebezpieczeństwem. „Otrzymał od Boga dar czynienia cudów (…) rozmnażał zboże w latach nieurodzaju, ratując ludzi od śmierci głodowej, a nawet wskrzeszał umarłych i przywracał rodzicom ich utracone dzieci”[6].

Z czasem święty Mikołaj przeszedł transformacje i z biskupa, którego atrybutami są mitra, pastorał i księga, przeobraził się w znanego współcześnie  krzepkiego dziadka z długą białą brodą w charakterystycznym czerwonym ubraniu, z czapką z pomponem i workiem wypełnionym prezentami dla dzieci.

Autorka: Magdalena Kowalak

Bibliografia:

• Chmiel, S., Polskie tradycje i obyczaje, Bielsko-Biała 2018.
• Kolberg O., Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce, Tom 24, Kraków 1885.
• Ogrodowska B., Zwyczaje obrzędy i tradycje w Polsce, Warszawa 2001.
• Szczypka J., Kalendarz Polski, Warszawa 1984.

_______________________________________________

[1] B. Ogrodowska, Zwyczaje obrzędy i tradycje w Polsce, Warszawa 2001, s. 259-260.

[2] S. Chmiel, Polskie tradycje i obyczaje, Bielsko-Biała 2018, s. 204-205.

[3] J. Szczypka, Kalendarz Polski, Warszawa 1984, s. 311.

[4] B. Ogrodowska, Zwyczaje obrzędy i tradycje w Polsce, Warszawa 2001, s. 260-261.

[5] O. Kolberg,  O. Kolberg, Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce, Tom 24, Kraków 1885, s. 198.

[6] Ibidem, s. 260.