Święty Roch

Święty Roch

16 sierpnia w kościele katolickim obchodzimy wspomnienie świętego Rocha, który żył w XIV wieku. Słynął z wielkiej hojności, gdyż cały swój majątek rozdał potrzebującym. Jest on patronem zwierząt gospodarskich, opiekuje się bydłem i chroni je przed chorobami, strzeże także ludzi przed zarazą[1].

Roch przez większość życia pielgrzymował do miejsc świętych. Legenda głosi, że pomagał i opiekował się ludźmi podczas epidemii dżumy. Niestety sam też zachorował. Żeby nie zarażać innych udał się w ustronne miejsce. Na szczęście nie został sam, gdyż przy jego boku wiernie czuwał pies, który lizał jego rany i przynosił mu chleb, aby przyszły święty mógł się posilić. Po przebytej chorobie postanowił wrócić do swojej rodzinnej miejscowości Montpellier. Widoczne ślady przebytej choroby, a także brudny i podarty strój sprawiły, że został wzięty za szpiega i wtrącony do więzienia, w którym po kilku latach zmarł, wypraszając zakończenie zarazy. Po śmierci trafił do nieba razem ze swoim wiernym psim towarzyszem[2].

Niegdyś 16 sierpnia był uważany za początek jesieni. Do tego czasu wszystkie zboże musiało być już wymłócone, a groch zebrany, żeby wystarczyło zapasów do przyszłych zbiorów[3].  Dlatego z dniem świętego Rocha związane były przysłowia:

Na święty Roch w stodole groch.

Na świętego Rocha na pole już socha.

Na święty Roch, jaki dzień, taka noc.

Dawniej w dniu świętego Rocha w środkowej i północnej Polsce „odbywały się obchody pól i ugorów, łąk i pastwisk, na których rozpalano obrzędowe ognie”[4]. Do ognisk wrzucano zioła, które były świecone na zakończenie oktawy Bożego Ciała. Ogień palono, także na ścieżkach, które prowadziły z obór na pastwiska. Następnie przepędzano trzykrotnie bydło, uderzając przy tym w bębny, aby chronić je przed urokami i chorobami[5].

Święty Roch najczęściej przedstawiany jest jako pielgrzym w podartym ubraniu, które odsłania mu jedno kolano. Zazwyczaj u jego boku stoi pies, który liże mu rany, lub trzyma w pysku kawałek chleba[6].

Magdalena Kowalak

Bibliografia:

• Ciemiński Ł., Święci wiejskiego podwórka: Groch sprząta święty Roch. Strona internetowa: Święci z wiejskiego podwórka: Groch posprząta święty Roch | KulturaLudowa.pl.
• Ogrodowska B., Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, Warszawa 2010.
• Szymańska-Radziewicz J., Na święty Roch w stodole groch, Strona internetowa: „Na święty Roch w stodole groch” – Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi (nikidw.edu.pl).

[1] B. Ogrodowska, Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, Warszawa 2010, s. 219.

[2] Ł. Ciemiński, Święci wiejskiego podwórka: Groch sprząta święty Roch. Strona internetowa: Święci z wiejskiego podwórka: Groch posprząta święty Roch | KulturaLudowa.pl, [dostęp: 10.08.2022].

[3] J. Szymańska-Radziewicz, Na święty Roch w stodole groch, Strona internetowa: „Na święty Roch w stodole groch” – Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi (nikidw.edu.pl), [dostęp: 12.08.2022].

[4] B. Ogrodowska, Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, Warszawa 2010, s. 220.

[5] Ibidem.

[6] J. Szymańska-Radziewicz, Na święty Roch w stodole groch, Strona internetowa: „Na święty Roch w stodole groch” – Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi (nikidw.edu.pl), [dostęp: 12.08.2022].