VII Ogólnopolska Konferencja Naukowa „XVII i XVIII w. stroje i ubiory w kręgu Zamoyskich” – relacja

25 kwietnia 2025 r. w Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu Oddział Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu odbyła się VII Ogólnopolska Konferencja Naukowa „XVII i XVIII w. stroje i ubiory w kręgu Zamoyskich”, której współorganizatorem był Instytut Ubioru Akademii Sztuk Pięknych im. Wł. Strzemińskiego w Łodzi. Przedsięwzięcie objął patronem honorowym Marszałek Województwa Mazowieckiego Adam Struzik.

Salę konferencyjną bieżuńskiego muzeum wypełnili muzealnicy, regionaliści, rekonstruktorzy, a w szczególności miłośnicy historii regionalnej.

Asumptem do zorganizowania tej konferencji stały się planowane prace rewitalizacyjne zespołu pałacowo-parkowo-obronnego w Bieżuniu. Równolegle z rekonstruowaną częścią muzealną, integralnym elementem  zespołu będzie też hotel z funkcją restauratorską i rekreacyjną.

Północnomazowiecki Bieżuń i usytuowany nad Wkrą pałac byli świadkami ponad 600-letniej historii. Zmieniały się czasy, obyczaje, tradycje i moda, a pałac wciąż istniał, stając się domem dla wielu znamienitych rodów. Niezwykle bogata przeszłość tego miejsca zobowiązuje nie tylko do zachowania pamięci o dawnych czasach, ale też do jej zgłębiania i odtwarzania, aby mogła żyć w świadomości współczesnego społeczeństwa. Tak rozumiana edukacja poprzez żywy kontakt z historią, stanowi misję Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu Oddział Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu. Elementem tej misji jest zaś rekonstrukcja historyczna, w tym dotycząca strojów i ubiorów. Ówczesna moda pełna była kontrastów. Staropolskie tradycje stawać musiały do walki z potężnymi modowymi wpływami niemieckimi, francuskimi, włoskimi czy rosyjskimi.

Celem konferencji jest próba odtworzenia na podstawie źródeł historycznych oraz ikonografii dawnych strojów i ubiorów, ze szczególnym naciskiem na XVII i XVIII-wieczne obyczaje rodu Zamoyskich, ale również przybliżenie dawnego savoir-vivru, przebiegu oficjalnych spotkań, a także zrozumienie, jak moda odzwierciedlała status społeczny, polityczny i kulturowy.

Jesteśmy przekonani, że znakomitym uzupełnieniem pałacowych wnętrz, zarówno części muzealnej, jak i hotelowo-rekreacyjnej, będą historyczne stroje pracowników muzeum oraz obsługi hotelu i restauracji, które pozwolą odwiedzającym bieżuńską rezydencję  Zamoyskich „przenieść się w czasie” i poczuć klimat niezmiernie ciekawej i inspirującej epoki, której wyrazem będzie zrekonstruowany kompleks pałacowy.

Wykład inauguracyjny Moda zachodnia a tradycja sarmacka – styl ubioru Zamoyskich między Wschodem a Zachodem. Rola kontusza w budowaniu tożsamości magnackiej wygłosiła prof. dr hab. Sylwia Romecka-Dymek z Akademii Sztuk Pięknych im. Wł. Strzemińskiego w Łodzi. Uczelnię łódzką reprezentowała również prof. dr hab. Izabela Stronias z referatem Europejskie stroje dworskie na przykładzie kostiumów do sztuki Friedricha Schillera Intryga i miłość. Jak z obrazka – próba rekonstrukcji wybranych ubiorów rodziny Zamoyskich to kolejna lekcja mgr Dominiki Lipskiej z Akademii Zamojskiej, przedstawiona we własnoręcznie przez siebie wykonanej sukni na podstawie portretu Anny Franciszki z Gnińskich Zamoyskiej. Temu wykładowi towarzyszyła również prezentacja munduru Zamoyskiej Milicji Ordynackiej w wykonaniu Jacka Bełza z Urzędu Miasta Zamościa. Mgr Julia Pomian reprezentująca Muzeum Zamojskie wystąpiła z referatem Zapisy dotyczące ubioru w siedemnastowiecznych testamentach ziemi chełmskiej. Ubiory stosowane na dworze Andrzeja Zamoyskiego (na podstawie malarstwa XVII/XVIII w.) opisała mgr Joanna Rodowicz. W  drugiej części konferencji uczestnicy przenieśli się drogą cyfrową  do Krakowa, skąd dr hab. Anna Penkała-Jastrzębska, prof.  Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej wygłosiła referat Ubiory w kręgu Anny Franciszki z Gnińskich Zamoyskiej (1653-1704). Kolejna prezentacja w historycznym stroju to wystąpienie mgr Marty Dardzińskiej z Muzeum Pana Tadeusza Oddziału Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu – Portret Katarzyny Zamoyskiej jako reprezentatywny przykład rodzimej mody damskiej w XVII-wiecznej Rzeczpospolitej. O stroju szlachty ziemi ciechanowskiej w XVII i XVIII wieku opowiadał mgr Adam Pszczółkowski ze Związku Szlachty Polskiej. Mgr Mateusz Haberek z Muzeum Narodowego w Lublinie przedstawił również w historycznym mundurze Ubiór wojsk pod dowództwem kanclerza i hetmana Jana Zamoyskiego. Konferencję zakończyła dr Natalia Woszuk z Muzeum Zamoyskich w Kozłówce prelekcją Jeremi Mohyła – zapomniany sojusznik Jana Zamoyskiego. Ubiór hospodara mołdawskiego w XVII w.

Spotkanie swoją obecnością zaszczycili m.in.: proboszcz parafii pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika ks. kan. Tomasz Ozimkowski,  burmistrz Bieżunia Andrzej Sztybor, prezes Towarzystwa Przyjaciół Bieżunia Henryk Grześkiewicz, muzealnicy z Muzeum Romantyzmu w Opinogórze i Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie.

Wystąpienia wszystkich uczestników konferencji zostaną opublikowane w kolejnym numerze muzealnego wydawnictwa „Bieżuńskie Zeszyty Historyczne”.