Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Przyszłość naszego dziedzictwa”

Honorowy patronat nad konferencją objęli Ministerstwo Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, Marszałek Województwa Mazowieckiego oraz Stowarzyszenie Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce


Hasłem tegorocznych obrad, które odbyły się 9 i 10 września była „Przyszłość naszego dziedzictwa”. Wzięło w nich udział 80 muzealników, badaczy, edukatorów i animatorów kultury z całego kraju. Konferencja odbywała się w czasie, gdy 4 fala pandemii Covid-19 przybierała na sile. W celu zapewnienia uczestnikom jak największego bezpieczeństwa, a także by uczynić jej formułę bardziej nowoczesną i przystępną, zdecydowano się zmienić strukturę obrad. Tym razem odbywały się one w formie paneli dyskusyjnych prowadzonych przez moderatorów dyskusji, uciekając od utartego schematu, w którym referaty wygłaszane były zza mównicy. Po raz pierwszy uczestniczyć w nich można było nie tylko stacjonarnie, ale też online. Każdy z paneli przed monitorami śledziło od 1000 do ponad 3000 osób. Podzielone zostały na 3 grupy tematyczne:
  • rola i znaczenie muzeów na wolnym powietrzu,
  • rekonstrukcja czy festynizacja – cienka linia w prezentowaniu kultury ludowej,
  • muzea w dobie kryzysu klimatycznego i pandemii.
  • Moderatorem dyskusji na temat roli i znaczenia muzeów na wolnym powietrzu był prof. dr hab. Jan Święch, reprezentujący Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Udział w niej wzięli: Edwin Wilbik z Muzeum Rolnictwa im. Ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, Monika Poszalska z Muzeum Wsi Kieleckiej, Katarzyna Dubeltowicz z Muzeum Wsi Kieleckiej, Mariusz Przybyła z Muzeum Regionalnego w Wolsztynie. Część druga panelu odbyła się w formie wideokonferencji, w której uczestniczyły: Aleksandra Wańczyk z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego, Agnieszka Kołodziejczak ze Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Łódzkiego oraz Jolanta Barbara Przybyłowska, na co dzień pracująca w Starostwie Powiatowym w Ciechanowie. Prelegentki i prelegenci podzielili się swoimi doświadczeniami związanymi z dostosowywaniem oferty muzealnej do potrzeb różnych grup odbiorców, szczególnie osób z niepełnosprawnościami i współpracą z koordynatorami dostępności. Jest to w ostatnim czasie jeden z najważniejszych kierunków modernizacji i dostosowywania przestrzeni muzealnych, bowiem obowiązek dostępności nakłada na muzea ustawa. Ważnym punktem dyskusji była też współpraca z wolontariuszami w placówkach muzealnych. Są oni często ogromnym wsparciem dla muzealników, z drugiej strony błędy w koordynacji ich pracy doprowadzają do wielu trudności. Dla samych zainteresowanych wykonywanie zadań w ramach wolontariatu jest jednak szansą na zdobycie potrzebnego doświadczenia. Po raz pierwszy specjalnie dla osób z niepełnosprawnością słuchu obrady w sierpeckim muzeum tłumaczone były na polski język migowy.
    W ramach panelu II dyskutanci rozmawiali o potrzebie znalezienia kompromisu między przystępnością treści prezentowanych na ekspozycji, a ich merytoryczną wartością. Moderatorem tej części był dr Tomasz Kalniuk z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W dyskusji uczestniczyli natomiast: Mariusz Raniszewski z Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Rafał Wróblewski z Muzeum Romantyzmu w Opinogórze, Łukasz Wołczyk z Muzeum Wsi Kieleckiej, Bogna Bender-Motyka z Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie, Magdalena Lica-Kaczan ze Skanseny Osadnictwa Nadwiślańskiego we Wiączeminie Polskim, Muzeum Mazowieckiego w Płocku. Prelegenci mówili o tym z jakimi oczekiwaniami przychodzą do placówek muzealnych zwiedzający i o wynikającej stąd potrzebie zbudowania pomostu między codziennym doświadczeniem zwiedzającego a treściami prezentowanymi na ekspozycji i szeroko pojmowaną kulturą. Podjęli temat nowoczesnych metod wystawienniczych a także wątek marketingowego potencjału różnych elementów kultury tradycyjnej. Motywy zaczerpnięte z ludowych wycinanek od wielu lat zdobią koszulki, torby i kubki; melodie mazurków i wiejskich przyśpiewek usłyszeć można już nie tylko w kompozycjach klasycznych, ale także utworach raperów, chodniczki z wiejskich chat często wypełniają wnętrza prezentowane przez influencerów w mediach społecznościowych. W wielu przypadkach zjawiska i motywy te stają się markami. Duży udział w tym procesie mają muzea. Parki etnograficzne nie tylko uczą o folklorze, ale także kształtują sposób jego rozumienia. Uczestnicy poruszali również temat wpływu nowych trendów społecznych i wzrostu świadomości ekologicznej na tworzenie ekspozycji. Zastanawiali się czy muzea powinny swoje ekspozycje tworzyć w rytmie slow czy fast i jak wpływa to na odbiór wystaw. Wskazali, że w edukacji muzealnej konieczne jest wprowadzenie tematów związanych z ochroną środowiska, szczególnie lokalnego otoczenia przyrodniczego. Apelowali o to, by przestrzeń ekspozycyjna w muzeach na wolnym powietrzu projektowana była w zgodzie z potrzebą dbałości o miejscową faunę i florę. Skanseny muszą być przyjazne nie tylko dla ludzi, ale także dla zwierząt i roślin dziko żyjących w otaczających je lasach, na polach i na łąkach.
    Ostatni blok tematyczny skupiony był wokół wyzwań wynikających z kryzysów pandemicznego i klimatycznego. Rolę moderatora pełniła Ewa Chomicka z Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Wśród dyskutantów znaleźli się: Grzegorz Piaskowski z Muzeum Mazowieckiego w Płocku, Monika Krysztofińska z Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Anna Grunwald z Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Magdalena Łuków vel Broniszewska z Muzeum Śląskiego w Katowicach. Uczestnicy szukali odpowiedzi na pytania o to, czego nauczył nas kryzys? Jak zmienił sposób pracy i narzędzia muzealników? Jak wygląda obecnie edukacja ekologiczna w muzeach? Pandemia wymusiła większe skupienie na wirtualnej dostępności zbiorów. Sprawiła też, że w wielu przypadkach, dzięki zastosowaniu transmisji na żywo, zajęciach prowadzonych online i materiałach filmowych emitowanych w mediach społecznościowych, wystawy muzealne stały się znacznie łatwiej dostępne dla widzów. Z drugiej jednak strony doprowadziła do nadużywania tego typu form przekazu, a w konsekwencji do spadku zainteresowania samymi treściami. To z kolei sprawiło, że w roku 2021, gdy część oferty muzeów stała się ponownie dostępna po lockdownie z roku poprzedniego, wśród zwiedzających znacznie wzrosło zainteresowanie warsztatami i ekspozycjami pokazywanymi stacjonarnie.

    Konferencja naukowa była częścią obchodów jubileuszu 50-lecia Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu.

    Opis paneli tematycznych

    Rola i znaczenie muzeów na wolnym powietrzu
  • Jak zmieniały się muzea na wolnym powietrzu na przestrzeni ostatnich lat
  • Jak muzea dopasowywały/ dopasowują się do odbiorców
  • Jak muzea zmieniły/ zmieniają sposób narracji
  • Dostępność muzeów dla odbiorców ze specjalnymi potrzebami
  • Wirtualna dostępność zbiorów
  • Kadra w muzeum – nowe potrzeby (animatorzy/edukatorzy muzealni, specjaliści od PR)
  • Przestrzeń do działań społecznie otwartych w naszych muzeach – czy istnieje bo chcemy, czy musi istnieć, czy nie istnieje?
  • Problemy współczesnego muzealnictwa skansenowskiego
  • Rekonstrukcja czy festynizacja – cienka linia w prezentowaniu kultury ludowej
  • Slow czy fast – w którą stronę zmierzają muzea typu skansenowskiego
  • Slow czy fast – czego oczekuje współczesny odbiorca
  • Nowe trendy w muzealnictwie – odpowiedź muzeów skansenowskich
  • Walka o odbiorcę a jakość i merytoryczność działalności
  • Kompromis czy równowaga
  • Muzea w dobie kryzysu klimatycznego
  • Czy i jak muzea odpowiadają w swoich działaniach na kryzys klimatyczny
  • Czy i jak edukujemy o kryzysie klimatycznym
  • Wypracowane narzędzia i dobre praktyki
  • Muzea w dobie pandemii
  • Jak poradziliśmy/ nie poradziliśmy sobie z pandemią
  • Nowe spojrzenie na rolę Muzeum w wymiarze społecznej instytucji kultury
  • Czego nauczyła nas sytuacja kryzysowa
  • Wypracowane narzędzia i dobre praktyki